Çini, toprağın pişirilip daha sonra şekil verilerek vazo, tabak gibi eşya üretilmesi olarak tanımlanabilir. Bu eşyaların çeşitli kaplamalarla, boyalarla süslenmesine ise çinicilik denir. Çiniciliğin tarihi Katahanlılar’a dayanır. Karahanlılar’da başlayan çinicilik, Selçuklu Devleti döneminde çok gelişmiştir. Selçuklu mimari eserlerinde çiniler çok yaygındır. Özellikle dini yapılarda çini sanatının en güzel örneklerini görmek mümkündür.

 Çini sanatı Osmanlılar ile birlikte yeni bir boyut kazanmıştır. İstanbul’daki türbe ve medreselerin birçoğu çiniler ile süslenmiştir. İznik merkez haline gelmiş ve burada üretilen çiniler dört bir yana gönderilmiştir. Genellikle cami, medrese, türbe, saray gibi yapıların süslenmesinde kullanılan çini ikiye ayrılmaktadır: Duvar Çinileri ve Evani(Tabak,vazo,çanak…)

 Çini ortaya koyduğu çok renkli geniş yüzey alanlarını kaplama özelliği ve kalıcılığı ileTürk süsleme sanatının en önemli unsuru ve malzemesi olmuştur. Çini süslemeninönemi, 3 ana özelliği ile açıklanmaktadır:

1- Çok renklilik: Çini süsleme ile renk unsuru çok renkli olarak mimari ifadeye katılan bir boyuttur.

2- Geniş yüzey alanlarını kaplama özelliği: Genellikle kare levhalar halinde yapılan çiniler süsleme materyalini vermektedir. Birkaç metrelik panolar halinde hazırlanan düzenlemeler yanında özellikle tekrarlanan süslemenin yer aldığı geniş yüzey alanı kaplamıştır.

3- Kalıcılık: 900° dolaylarında bir ısıda fırınlarda pişirilen çini levhalar, çiniyi süslemenin en kalıcı unsuru haline getirmiştir. Çini üzerinde yer alan süsleme desen olarak sonsuzluğa uzanan bir süreklilik kazanmaktadır.

Çini Teknikleri

1- Mozaik çini tekniği: Bu teknik 13.yüzyılda Anadolu Selçuklu çini sanatınakişiliğini kazandıran ve Osmanlı döneminin varlığını 15. yüzyıl sonuna kadar sürdüren bir tekniktir.

2- Ana teknik: Özelliği süslemenin, süsleme örneğinin doğrudan çinkolu saydam olmayan renkli sır ile yapılmasıdır. Bu teknikte levha üzerinde renkli sır ile boyama söz konusudur, renkli sır tekniğinde levha üzerinde süsleme örneğinde krom oksit bir bileşimle tekrar çizilmiş, kontür olarak verilmiş bu şekilde fırınlanan renklerin birbiri içine akması önlenmiştir.

3- Sır altına boyama tekniği: 13. yüzyılda Anadolu Selçuklu çini sanatında kullanıldığı gibi, 16.yüzyılın ikinci yarısında da Osmanlı’da gelişmesini tamamlayan bir çini tekniğidir.

4- Perdah tekniği: Bir sır üstü tekniğidir. Beyaz astarlı renksiz saydam sırlı levhalar üzerinde altın ve gümüş tozları ile süsleme yapılmakta ve fırınlanmaktadır.

 Çini sanatını sadece kap, tabak yapmak olarak görmek büyük bir ayıp ve yanlışlıktır. Çinicilik Türkler’e özgü zarif ve güçlü bir sanattır.

İnternetten derlenerek hazırlanmıştır.